Երկու կիլոգրամ կարոտ

— Բարև՛ Ձեզ, որքա՞ն արժե խնձորը:
— Աստծու բարև, աղջի’կս: Կիլոն հարյուր դրամ, ցա՛վդ տանեմ: Ես հարյուր դրամից ավել գին չեմ ասում ոչ մի բանի համար, մեղք չի՞ ժողովուրդս: Ինձ նման մարդիկ են ինձ նկատողները, բալե՛ս, ունևորներին վայել է սուպերմարկետից առևտուր անել, ամոթ չէ՞ փողոցում նստած ծերուկից առնեն:
— Այդպես մի՜ ասեք, պապի՛կ ջան, Դուք էլ այսպես եք վաստակում:
— Է՜խ բալես… ապրե՛ս, որ էդպես մաքուր ես: Ասա տեսնեմ՝ ինչքա՞ն խնձոր տամ:
— Երկու կիլոգրամ կտա՞ք,- մտամոլոր, մի քիչ էլ վատ զգալով ասացի:
— Երկուսն էլ տամ, տասներկուսն էլ, ցա՛վդ տանեմ:
— Ափսոս մենակ եմ ապրում, պապի՛կ ջան, շատ չեմ կարող ուտել,- կատակեցի՝ փորձելով արդարանալ, որ մոտս գումար չկար:
Այս խոսքիս զուգահեռ մի զույգ թախծոտ, բարությամբ լի աչքեր սևեռվեցին դեմքիս:
-Ո՞նց թե մենակ ես ապրում,- անհանգստացավ նա:
-Վարձով եմ ապրում, պապի՛կ ջան, գրեթե վեց տարի է արդեն՝ վարձով եմ ապրում մայրաքաղաքում: Եկա սովորելու, իսկ բուհն ավարտելուց հետո մնացի այստեղ, որ աշխատեմ, ընտանիքիս բեռը փոքր-ինչ թեթևացնեմ:
Խոր հոգոց հանելով՝ ժպտաց բարի մարդը.
-Ապրե՛ս, աղջի՛կս, ծնողքդ պիտի հպարտ զգան քեզնով,- ու աչքերը լցվեցին: — Սա էլ քո երկու կիլոգրամ խնձորը, անուշ կանե’ս:
Վճարեցի խնձորի գումարն ու ջերմ ժպիտիս տակ թաքցնելով մտախոհ ու սրտացավ հոգեվիճակս՝ հրաժեշտ տվեցի բարի մարդուն:
-Շնորհակա՛լ եմ, պապի’կ ջան, Ձեզ էլ բարի առևտուր:
Վերցնելով երկու կիլոգրամ խնձորը՝ անփույթ քայլերով շտապեցի կանգառ:
<<Երբ աշխատավարձս ստանամ, նրան գումար կտամ: Խեղճ մարդն այս ցրտին ժամերով կուչ է գալիս իր անկյունում, ու Աստված գիտի՝ օրվա հացի փող վաստակու՞մ է, թե չէ>>: Վճռական էր որոշումս. բարի պապիկին պիտի օգնեի: Ինքս էլ չէի հասկանում, թե ինչու էի այդքան ծանր տանում այդ մարդու վիճակը, գիտակցում էի, որ հազարավոր մարդիկ նույն կերպ էին վաստակում իրենց ապրուստը: Բայց այս մարդուն տեսնելիս հոգուս ողջ ծավալով մեկ կարոտ էի զգում, անսահման կարոտ, սիրտս վշտից կծկվում, կես բուռ էր դառնում: Ի՞նչն էր պատճառը…
Մտամոլոր կանգնած էի կանգառում՝ երկու կիլոգրամ խնձորը ձեռքիս: Ցուրտ էր, մատներս չէի զգում սառնությունից, բայց այնպես պինդ էի բռնել խնձորի տոոպրակը, որ ասես աշխարհի գանձերն էին դրա մեջ, ես էլ վախենում էի հանկարծ գողանան: <<Իմ նման մարդիկ են ինձ նկատողները, բալե՛ս,- նրա այս խոսքը հանկարծ արձագանք տվեց գլխումս: -Ուրեմն ես էլ նրա նման եմ,- ինքնագոհ ժպտացի,- ուրեմն նրա աչքերի պես բարի աչքե՞ր ունեմ: Ախր այնքա՜ն առեղծված կա այդ թշվառ մարդու աչքերում, այնքա~ն արցունքոտ բարություն: Երանի իմանայի՝ զավակներ չունի՞ արդյոք… Դե, երևի չունի… Բայց ինչու՞ է տխրություն ծորում նրա հայացքից, ասես առ Աստված շնորհակալական խոսքով իր բողոքն արտահայտելիս լինի: Հա՛, բողոքում է Աստծուն՝ երախտագիտությամբ, բարության մեջ տխրություն փայփայելով>>:
Անցնում էին օրերը շուտափույթ՝ չնկատելով հարուստ ու աղքատ, հիվանդ ու առողջ, ջահել ու ահել: Անցնում էին՝ շտապելով ավարտել իրենց առաքելությունը այս անազնիվ խաղում: Ամեն անցնող օրվա հետ ես էլ դուրս էի գալիս գրասենյակից ու շտապում կանգառ. ո՛չ նրա համար, որ շուտ տուն հասնեմ, այլ նրա համար, որ այնտեղ՝ կանգառի մոտի ցուրտ անկյունում, տեսնեմ բարի մարդուն ու երկու կիլոգրամ խնձոր առնեմ նրանից, կամ էլ ինչ-որ ուրիշ բան. կարևոր չէր՝ ինչ, գնում էի այն, ինչ վաճառում էր այդ օրը: Դա էլ ասես դարձել էր ի՛մ առաքելությունն այս անազնիվ խաղում:
-Բարև՛, պապիկ ջան, ինչպե՞ս եք: Տեսնում եմ լավ ալոճ եք վաճառում այսօր,- ասացի՝ ձևացնելով, թե ալոճի մեծ սիրահար եմ, այնինչ իրականում ճիշտ հակառակն էր:
-Բարև՛, աղջիկս,- առանց դեմքիս նայելու ասաց նա՝ միանգամից խրցի միջից հանելով մի քանի շարան լավագույն ալոճները:- Քանի՞ հատ տամ, ցա՛վդ տանեմ:
-Դե, քանի որ մենակ եմ ապրում, երկու հատը բավական է,- մեղմ ժպտալով ու խոսքս հատուկ շեշտադրելով ասացի ես՝ փորձելով հասկանալ՝ կհիշի՞ ինձ արդյոք: Երկու հատ ալոճ տվեք ու իմ երկու կիլոգրամ խնձորը:
Անմիջապես բարձրացրեց գլուխն ու սևեռվեց դեմքիս: Վայրկյաններ անց անսահման բարի ժպիտով ասաց.
-Ա՜հ, դու այն պրոֆեսորն ես , չէ՞, որ ծնողներիդ հպարտությունն ես հաստատ:
—Հիշեցի՜ք,- ակամա աչքերս լցվեցին ու սրտիցս մի կտոր ժպիտ պոկվեց, դաջվեց դեմքիս:- Հիշեցի՜ք ինձ, այնքա՜ն ուրախ եմ, որ հիշեցիք:
-Ո՞նց կարող էի չհիշել պայծառ աչքերդ ու անուշ ժպիտդ, ցա՛վդ տանեմ,- հազիվ արտաբերեց վերջին բառն ու այնպես չոր հազաց, որ սիրտս կծկվեց ցավից:
-Հիվանդացե՞լ եք,- մտահոգվեցի,- ախր ձմեռն է մոտենում, օդը սառն է արդեն, իսկ Դուք ամբողջ օրն այստեղ նստած եք: Գոնե տաք հագնվեք:
Բարի մարդը կախեց գլուխը՝ փորձելով ինձնից թաքցնել այն մի կաթիլ արցունքը, որ չդիմանացավ ու դուրս թռավ նրա թաց աչքերից: Մի քանի վայրկյան լռություն էր. նա կռիվ էր տալիս աչքերում գոյացած արցունքների ալիքների հետ, իսկ ես՝ խղճիս հետ, որն ինձ մեղադրում էր անզգույշ խոսքերիս համար: Ի վերջո նա հաղթեց իր կռիվն ու առույգ ձայնով ասաց.
-Սպասի՛ր, տես ինչ ընտիր ալոճներ եմ տալիս քեզ,- ու ինձ մեկնեց երկու լավագույն շարանները:- Ա՛ռ, ցա՛վդ տանեմ, առողջարար բան է:
-Շնորհակալ եմ,- ասացի՝ վերցնելով ալոճի շարանները, որ այդ պահին աչքիս ոսկե ուլունքներ էին երևում, այնքան կարևոր էին ինձ համար:- Երկու կիլոգրամ խնձորս մոռացա՜ք,- ժպտալով հիշեցրի նրան:
-Վա՜յ, ո՞նց միանգամից մտքիցս թռավ: Այ էսպիսի բան է ծերությունը, աղջիկս: Քանի դեռ ջահել ես, աշխատի՛ր, ձգտի՛ր, բայց հանկարծ չտարվես աշխատանքովդ, բալես, մեկ էլ կտեսնես՝ կյանքդ մոտեցել է իր մայրամուտին, իսկ դու մենակ ես…,- աչքերը նորից թրջվեցին բարի տխրությամբ: -Աշխատանքն ու ձգտումները գալիս ու գնում են, ցավդ տանեմ, չես կարողանում պահել, բայց երբ մենակ չես լինում, հեշտությամբ մխիթարանք ես գտնում, իսկ երբ մենակ ես… է՜հ, աղջիկս, էսպիսի բան է ծերությունը…
Այս մարդն ասես անիրական լիներ: Նայում էի արտաքինին ու տեսնում կեղտոտ, կարկատած հագուստով մի ծերուկ, ում շատերը գուցե և մուրացիկ կարծեին: Բայց երբ նայում էի նրա աչքերին, դրանց միջից բացվում էին նրա հոգու դռներն ու ապշեցնում. խորն էր հոգին, շատ խորը… այդ խորությունը մաքուր էր ու լցված էր սպիտակափառ սև ծաղիկներով: Այնքա՜ն գեղեցիկ էին վշտի ու սիրո, դառնության ու երախտիքի զուսպ համադրությունները այդ թշվառ մարմնի մեջ ապաստանած հոգում:
-Գիտե՞ք, պապիկ ջան, այսօր աշխատավարձ եմ ստացել,- կտրուկ ու զվարթ ձայնով փոխեցի խոսակցությունը:
Այնպիսի քնքուշ ժպիտ ստացա ի պատասխան, որ ոգևորվեցի ու ավելի զվարթ ձայնով կատակեցի.
-Դրա համար էլ այսօր իմ երկու կիլոգրամ խնձորից բացի նաև ալոճ եմ գնում,- ասացի ու միասին քահ-քահ ծիծաղեցինք:
-Գոնե նորմալ վարձատրու՞մ են,- անհանգստացած հարցրեց բարի մարդը: Տան վարձ ես տալիս, կյանքն էլ դժվարացել է:
_Հա, պապիկ ջան, Փա՛ռք Աստծու, չեմ կարող դժգոհել: Աստված ինձ սիրում է, քանի որ շրջապատել է բարի ու անվտանգ մարդկանցով, իսկ դա շատ ավելի կարևոր է, քան զրոների քանակը:
-Ապրե՛ս, ցա՛վդ տանեմ, ապրե՛ս: Հիվանդ չլինեի, ճակատդ կհամբուրեի ու թոռնիկի քաղցրություն կզգայի,- արցունքախեղդ շշուկով ասաց նա՝ հայացքը փախցնելով:
Չցանկանալով փչացնել այն բարի տրամադրությունն ու սրտաբուխ ժպիտը, որ ուներ բարի մարդը քիչ առաջ, որոշեցի մի վերջին նոտայով շարունակություն տալ դրանց ու հեռանալ, որպեսզի նա իր առևտուրն աներ:
_Պապիկ ջան, ես արդեն վճարեմ ու շտապեմ տուն, շատ գործեր ունեմ: Վաղն այստեղ կլինեք, չէ՞: Երկու կիլոգրամ խնձորս նախապես կպահեք,- կեսկատակ լրջությամբ ասացի:
Նա նորից ինձ նվիրեց իր այն անսահման բաի ժպիտն ու չկարողանալով խոսել խեղդող հազի միջից՝ գլխի շարժումով հաստատեց, որ վաղը այնտեղ կլինի ու կպահի երկու կիլոգրամ խնձորս:
Դրամապանակիցս հանեցի թղթադրամ ու մեկնեցի նրան: Ակնապիշ նայում էի նրա հայացքին: Շփոթվեց ու մեխանիկորեն ձեռքը տարավ գրպանը, որ մանրը վերադարձնի, բայց նրա աչքերն ու շփոթմունքը մատնեցին, որ այդ օրը առևտուր չէր եղել ու մանր չուներ:
-Պապիկ ջան, քիչ առաջ ասացիք, որ ինձնից թոռնիկի քաղցրություն եք առնում, — զգուշորեն ասացի,- իսկ թոռնիկն իրավունք ունի իր վատառողջ պապիկին դեղի գումար տա: Ունի չէ՞ թոռնիկն այդպիսի իրավունք:
Երբեք չեմ մոռանա նրա հայացքն այդ պահին, նրա աչքերը, որ վայրկենապես դարձան արցունքակերտ երախտիքի մի առվակ: Առաջին անգամ նրան տեսնելիս չէի սխալվել. նա իր տխրածոր հայացքով ամեն վայրկյան իր շնորհակալական խոսքն էր հղում առ Աստված: Հա՛, նա բողոքում էր Աստծուն՝ երախտագիտությամբ, բարության մեջ տխրություն փայփայելով:
-Խնդրում եմ, պապիկ ջան, անպայման այսօր դեղ կառնեք ու կխմեք, մինչև վաղը ինքս կբերեմ, պարզապես այսօր ուշանում եմ, աշակերտներս ինձ են սպասում արդեն երևի:
Նրա աչքերի երախտիքի առվակն այնքան էր վարարել, որ չկարողացավ խոսել: Ապա հեղձուկ հազալով՝ գլուխը հազիվ ետուառաջ արեց՝ ի նշան հաստատման:
Այդ գիշեր աչք չկարողացա փակել: Սիրտս անհանգիստ էր, նստել էի պատուհանի մոտ ու աղերսագին համոզում էի Աստծուն, որ լույսը շուտ բացվեր, գնայի դեղատուն, դեղերը գնեի ու վազեի պապիկի մոտ: Ասես այդ մի գիշերվա ընթացքւմ մի քանի տասնյակ տարիներ սպանեցի, այնքան դանդաղ էր անցնում գիշերը:
Վերջապես դեղատանն էի: Գնեցի ամենաօգտակար դեղերն ու շտապեցի կանգառի մոտի այն ցուրտ անկյունը: Անկյունն առավել ցուրտ էր այդ առավոտ, քան երբևէ: Քարացած կանգնել էի, որսկորներս դողում էին սառնությունից. սառնությունի՛ց, ոչ թե ցրտից: Այն մի կտոր թուղթը, որի վրա նստում էր բարի մարդը, մի անկյունով կպել էր նրա նստարանին՝ այն սառը փոքրիկ քարին, իսկ քամին անգութորեն փորձում էր պոկել նրան այնտեղից: Աչքիս առաջ այդ թղթի կտորը կյանքի ու մահու պայքար էր տալիս: Իսկ որտե՞ղ էր նա…
-Ախր նա ինձ խոստացավ, որ դեղ կգնի ու կխմի, մինչև ես կգամ: Ախր նա խոստացա՜վ ինձ… պապի՜կ ջան, դեղե՜րդ, իմ երկու կիլոգրամ խնձո՜րը…
Ոսկորներս դողում էին սառնությունից, կոկորդս խեղդվում՝ արցունքերի անհագ հոսքից, որ փորձում էի ետ մղել, իսկ հոգիս… հոգիս ծանրացել էր երկու կիլոգրամ կարոտի ծանրությունից…
Այդ օրը ես երկու կիլոգրամ կարոտ գնեցի` երկու կիլոգրամ խնձորիս փոխարեն: Գնեցի ոչ թե բարի մարդուց, այլ կյանքից, գնեցի ոչ թե գումարով, այլ այն մարդու տխուր բարությամբ…

Անահիտ Հակոբյան

Facebooktwitterredditpinterestlinkedinmail

Be the first to comment on "Երկու կիլոգրամ կարոտ"

Leave a comment

Your email address will not be published.


*